آموزش
آمادگی برای مطالعه
مقدمات و شرایط اولیهی لازم برای آغاز مطالعه
چیست؟
آیا تا کنون دقت کردهاید که هر جلسه ی مطالعه ی
شما چگونه شروع میشود؟
شاید کمتردقت کرده باشید که یکی از نقطه ضعف های
اساسی بیشتر دانش آموزان به نحوه ی آغاز مطالعه
باز میگردد. مطالعه بدون کسب آمادگیهای لازم،مانند
شنا کردن بدون یادگیری مهارتهای شنا است.کسی که بی
مقدمه وارد مطالعه شود علاوه بر این که چیز زیادی
یاد نخواهدگرفت،زمان زیادی را هم از دست خواهد
داد.
مکان مطالعه
دانش آموزان در خصوص مکان مطالعه عادتهای متفاوتی دارند.مطالعه در منزل،پارک و کتابخانه های عمومی از رایجترین مکانهای مطالعه محسوب میشوند.آنچه در این باره باید بدانید این است که محیط و مکان مطالعه علاوه برداشتن شرایطی چون سکوت و آرامش، باید تا حد امکان ثابت و بدون تنوع باشد.اگر واقعا میخواهید با تمرکز مطالعه نمایید باید سعی کنید که خود را به محیط یکنواخت و ثابت عادت دهید.بنابراین فضاهای عمومی مانند پارک،برای یک مطالعه جدّی،مکان مناسبی محسوب نمیشود.تغییرات مکرردر دکور اتاق و یا مکان مطالعه نیزچون مخلّ تمرکز میشوند توصیه نمیگردد.بعضیها دوست دارند موقع مطالعه کسان دیگری مانند دوستان دور و برشان باشند.اگر هدف از این کار مطالعه گروهی و رفع اشکال باشد خوب است،اما در هرحال،باید زمانهایی برای مطالعه فردی-به صورت تنها- در نظر گرفته شود. اگر میتوانید – و امکانات لازم را دارید- بهترین مکان برای مطالعهی توام با تمرکز،منزل خودتان و البته یک اتاق مشخص است و اگر علیرغم فراهم بودن امکانات و شرایط وهمکاری اعضاء خانواده،باز دوست دارید که در فضاهای دیگری مطالعه نمایید،احتمالا باید در نیّت جدّی خود برای درس خواندن شک کنید.برای مطالعه جدّی و توام با تمرکز،یک فضای ثابت و یکنواخت بهترین مکان است.
هدفمندی مطالعه
این موضوع را از زوایای مختلف میتوان مورد بحث قرار داد.یک بعد مهم هدفمندی به نیّات و ایدهآل و انگیزهها ی شما برمیگردد.بعد دیگر آن به آرامش ذهنی و نظم رفتاری شما مربوط است.یکی دیگر از ابعاد آن این است که شما چه قدر مهارتها و ظرافتهای لازم دربرنامه ریزی و به خصوص پیشبینی تغییرات به خرج دهید.یعنی اینکه اگر قسمتی از برنامهی شما اجرا نشدو یا طولانی شدن یک برنامه منجر به هم خوردن برنامه های دیگر شد چه طرحهای هدفمندی را پیشبینی کرده باشید. اگرچه درخصوص هر یک از ابعاد در قسمتهای بعدی صحبت خواهیم کرد.اما برای این که در این قسمت هم به نتیجه ای رسیده باشیم به این نکته اشاره میکنیم که هدفمندی در مطالعه یعنی داشتن یک ذهنیت روشن و شفاف درباره ی اهداف برنامه ها و پیش بینی های لازم.به عبارت دیگربا یک ذهن ابهامگرا و پیچیده و سردرگم نمیتوان مطالعهای موفق داشت.اگر از پس خود برنمیآیید به مشاور مراجعه کنید. باید به طور شفاف بدانید که چه در مغز شما میگذرد و چه میخواهید بکنید.
آغاز هشیارانه
ما در این جا برای بیداری و هشیاری
تعاریف متفاوتی رادرنظر میگیریم.هشیاری یعنی داشتن
یک آگاهی ارادی و به عبارت بهتر یعنی بیداری
آگاهانه. بسیاری از دانش آموزان برای ورود به
مطالعه بیدار هستند ولی هشیاری لازم را
ندارند.شایدبرای شما پیش آمده که مطالعه درسی را
شروع کرده ایداما بعد از گذشتن دقایقی،تازه متوجه
شدهاید که اصلا نمیدانید چه میکنید! دچار حواسپرتی
میشوید و یا مطالب را خوب درک نمیکنید. مطالعه ی
شما وقتی هشیارانه است که شما از لحظه ی شروع
مطالعه- و بعد در لحظه لحظه ی ادامه ی آن- بدانید
که دارید چه میکنید و کاملا کنترل ارادی بر رفتار
خود داشته باشید.چگونه میتوان مطالعه را هشیارانه
آغاز کرد؟وضو بگیرید، نیت کنید،برای یکی دو دقیقه
چشمان خود را ببندید و افکارتان را بر روی کاری که
میخواهید انجام دهید متمرکز سازید،یک تذکر آمرانه
و جلب توجه کننده به خودتان بدهید- مثلا با صدای
بلند به خود دستور بدهید که من در این لحظه با
آمادگی کامل میخواهم مطالعه این قسمت از کتاب را
شروع کنم-،یک علامت یا رمزبخصوص را برای خود تعیین
کنید و…تمرین خودآگاهی و
تقویت هشیاری،کیفیت آغاز و ادامه ی مطالعه را
افزایش خواهد داد.
نتیجه گیری
-1 برای مطالعه جدّی و توام با تمرکز،یک فضای ثابت
و یکنواخت بهترین مکان است.
-2 باید به طور شفاف بدانید که چه در مغز شما
میگذرد و چه میخواهید بکنید.
-3 تمرین خودآگاهی و تقویت هشیاری،کیفیت آغاز و
ادامه ی مطالعه را افزایش خواهد داد.
اصول اساسی مطالعه
برای یک مطالعه ی موثرومفیدچه اصولی بایدرعایت
شود؟
چگونه میتوان بهره وری مطالعه را افزایش داد؟
نکاتی که دراین قسمت مطرح میشوند شایدخیلی ساده به
نظربرسند،اما همین نکات ساده به میزان غیرقابل
تصوری درکیفیت مطالعه تاثیر دارند.این اصول،تقریبا
ارتباطی با موضوع یا عنوان درسی ندارند وبه عبارت
بهتر،اصولی هستند که بایدهمیشه ودر هر درسی رعایت
شوند.یک نکته ی ظریف دراستفاده از این اصول آن است
که دانش آموزان تصور میکنند باید زمانی راصرف
آنهانمایند،درصورتی که از وقت خود میتوانند به شکل
دیگری بهره ببرند.این تصورغیرمنطقی باعث
میشود.دانش آموزان به همان شیوه های نادرست خود
ادامه دهند.برخلاف تصور،رعایت این اصول،حتی
اگردرابتدای کارزمانی را از وقت دانش آموزان
بگیرد،درادامه به شدت موجب صرفه جویی در زمان
خواهد شد.
کل خوانی
یک اشکال مهم دانش آموزان در مطالعه این است که آنها مطالب را جزء جزء خوانده و بعد این اجزاء را به هم ارتباط میدهند.کل خوانی یک اصل بسیار مهم درمطالعه است ومنظور ساده از آن این است که قبل ازشروع مطالعه هر کتاب یا موضوع کلی،ابتدا باید چهارچوب یا طرح کلی ازآن در ذهن ایجاد کنیم.کلی خوانی باعث ایجاد ارتباط بیشتر بین مطالب و همچنین ایجاد نظم ذهنی میشود.بنابراین درمطالعه توصیه میشود وقتی کتاب یایک موضوع کلی راشروع میکنید ابتدا برفهرست مطالب توجه وتمرکز نمایید.ببینید چه ارتباطی بین مطالب وجود دارد؟درموردکدام موضوعات سابقه ی ذهنی دارید و کدام مطالب جدید هستند؟بعد از آن در یک فرصت زمانی مناسب و با حوصله و تامل کتاب را از ابتدا تا انتها ورق بزنید و مجموعه مطالب آن را مرور نمایید.مطمئن باشید همین کار ساده و وقت اندکی که برای بررسی فهرست و مرور مطالب صرف میکنید،بازده مطالعه شما را چندین برابر افزایش خواهد داد.با رعایت اصل کل خوانی به ارتباط بین مطالب و ایجاد نظم ذهنی خود کمک کنید.
توجه به عناوین و سرفصل ها
هر مطلب کلی از کتاب وبخشهای مختلف آن از یک سری سرفصل ها وعناوین فرعی تشکیل شده است.شاید باور نکنیدکه همین سر فصل ها وعناوین فرعی چقدر دریادگیری و درک بهتر مطلب میتوانند مؤثر باشند.برای شما پیش آمده، سر جلسه امتحان به سؤالی بر خوردهاید که میدانید حتما جواب آن را خواندهاید ولی هر چه به ذهن خود فشار میآورید این جوابرا به خاطرنمی آورید.دلیل اینامرهمین است که درحین مطالعه عناوین رامانند متنکتاب خواندهاید. توجه و تمرکز بر سرفصلها و عناوین فرعی نه تنها موجب تقویت هشیاری میشود،بلکه باعث میگردد شما ارتباط بین مطالب را گم نکنید و بدانید که بین قسمتهای مختلف یک موضوع چه ارتباطی وجود دارد.بنابراین توصیه میکنیم که درآغاز هرفصل،هم به موضوع اصلی وهم به عناوین فرعی با دقت بیاندیشید وسعی کنیددرذهنخودارتباط بین مطالب را با دقت جا بیاندازید. بر روی سرفصلها و عناوین فرعی تامل و تمرکز کنید.
ارتباط مطالب
از نظر روانشناسی،یادگیری وقتی معنیدار است که بین مطالب قبلی و جدید ارتباط ایجاد شود.سعی برحفظ نمودن به جای رک وفهم مطالب،باعث عدم شکل گیری اینارتباطمیشود.یک دلیل اصلی ضعف دانش آموزان دردروس ریاضی همین نکته است.اصولا دراکثردروس یک ارتباط پله ای بین مطالب وجود دارد و هرچهاین ارتباط قویتر باشد پیشرفت درسی نیز از سرعت بیشتری برخوردار خواهد بود. بنابراین وقتی شما مطلبی را خوب متوجه نمی شوید و با این ضعف پیش میروید،این ضعف فقط درهمان نقطه باقی نمی ماند و ارتباط بین سایر مطالب را هم متزلزل میکند.با درک و فهم بهتر موضوعات،به ارتباط مطالب و در نتیجه افزایش سطح یادگیری کمک کنید.
شیوه ی یادگیری
دو شیوه ی یادگیری وجود دارد.متراکم و فاصله دار،در شیوه ی متراکم،فرد وقتی شروع به مطالعه میکند تا زمانی که فرصت دارد پیش میرود واستراحتی برای خود درنظرنمیگیرد.امادر شیوه ی فاصله دار،فرد زمانهایی را برای مطالعه وزمانهایی 60 دقیقهای یک فرصت استراحت 10 - نیز برای استراحت درنظر میگیرد.مثلا اگر 4 ساعت وقت دارد بعد از هر مطالعه 70 دقیقه ای به خود میدهد. پژوهشها نشان دادهاندکه یادگیری فاصله دار نتایجی به مراتب بهتراز یادگیری متراکم دارد.عده ای با این تصور که هیچ زمانی را از دست ندهندفرصت استراحت را هم مغتنم شمرده و به کار خود ادامه میدهند.اما مطمئن باشید که این فرصت نه تنها زمان از دست رفته نیست بلکه تا حد غیر قابل تصوری،بهره وری مطالعه را افزایش میدهد. ساعات و فرصتهای مطالعه را به زمانهایی برای مطالعه و زمانهایی را برای استراحت تقسیم کنید.
نتیجه گیری
-1 با رعایت اصل کل خوانی به ارتباط بین مطالب و
ایجاد نظم ذهنی خود کمک کنید.
-2 بر روی سرفصلها و عناوین فرعی تامل و تمرکز
کنید.
-3 با درک و فهم بهتر موضوعات،به ارتباط مطالب و
در نتیجه افزایش سطح یادگیری کمک کنید.
-4 ساعات و فرصتهای مطالعه را به زمانهایی برای
مطالعه و زمانهایی را برای استراحت تقسیم کنید.