دانستنی ها:: فرهنگ و هنر
زندگی نامه استاد محمد رضا شجریان
زندگی
محمدرضا شجریان، اول مهر ۱۳۱۹ در مشهد زاده شد. خواندن را از کودکی
با همان لحن کودکانه آغاز کرد. از کودکی با توجه به استعداد و صدای
خوبش تحت تعلیم پدر که خود قاری قرآن بود مشغول به پرورش صدای خویش
شد و در سال ۱۳۳۱، برای نخستین بار، صدای تلاوت قرآن او از رادیو
خراسان پخش میشود.
وی در سال ۱۳۳۸ به دانشسرای مقدماتی در مشهد رفت و از همان سال
برای نخستین بار با یک معلم موسیقی آشنا شد.
وی پس از دریافت دیپلم دانشسرای عالی، به استخدام آموزش و پرورش در
آمد و به تدریس مشغول شد و در این زمان با سنتور آشنا شد. در سال
۱۳۳۷ به رادیو خراسان رفت و در رشته آواز مشغول فعالیت شد. سپس
برای اجرای برنامههای گلها به تهران نزد استاد داوود پیرنیا دعوت
شد و در بیش از یکصد برنامه گلها و برگ سبز شرکت کرد. شجریان در
سال ۱۳۴۰ ازدواج کرد که حاصل آن سه دختر و یک پسر (همایون) بود. او
در سال ۱۳۴۶ به تهران رفت و با احمد عبادی آشنا شد و از سال ۱۳۴۶
در کلاس اسماعیل مهرتاش شرکت نمود. همچنین برای آموختن خوشنویسی در
انجمن خوشنویسان نزد استاد ابراهیم بوذری رفت. او از سال ۱۳۴۷،
خوشنویسی را نزد استاد حسن میرخانی ادامه داد. وی در سال ۱۳۴۹،
درجهٔ ممتاز را در خوشنویسی بدست آورد.
شجریان تا سال ۱۳۵۰ با نام مستعار سیاوش بیدکانی با رادیو همکاری
میکرد، ولی بعد از آن از نام خود استفاده کرد. در ۱۳۵۰ با فرامرز
پایور آشنا شد و یادگیری سنتور و ردیفهای آوازی را نزد وی دنبال
کرد. در سال ۱۳۵۱ در برنامهٔ گلها با استاد نورعلی خان برومند آشنا
شد و به آموختن شیوهٔ آوازی طاهرزاده نزد او پرداخت. از سال ۱۳۵۲
نزد عبدالله دوامی کلیه ردیفهای موسیقی و شیوههای تصنیفخوانی را
فرا گرفت. در همین سال به همراه گروهی از هنرمندان چون محمدرضا
لطفی، ناصر فرهنگفر، حسین علیزاده، جلال ذوالفنون و داوود
گنجهای، مرکز حفظ و اشاعه موسیقی را به سرپرستی استاد داریوش صفوت
بنا نهاد.
وی شیوههای آوازی اقبال السلطان، تاج اصفهانی، میرزا ظلی، ادیب
خوانساری، قوامی و بنان را روی صفحات و نوارها به دقت دنبال کرد.
از سال ۱۳۵۴، تدریس هنرجویان را در رشته آواز در دانشکده هنرهای
زیبای دانشگاه تهران آغاز کرد و در سال ۱۳۵۸ با تعطیلی این رشته
کار تدریس خود را پایان داد. در سال ۱۳۵۵ به همراه هوشنگ ابتهاج و
برخی هنرمندان دیگر از رادیو کنارهگیری کرد. شجریان در سال ۱۳۵۶
شرکت دلآواز را بنیانگذاری کرد. همچنین در سال ۱۳۵۷ در مسابقه
تلاوت قرآن کشوری رتبه اول را به دست آورد.
در ۱۳۵۷ چندین سرود میهنی اجرا کرد و همکاری خود را با سازمانهای
دولتی ادامه نداد و در خانه به تحقیق و تدوین ردیفهای آوازی
پرداخته و به آموزش شاگردان قدیمیاش همت گماشت. در فاصله سالهای
دههٔ شصت، شجریان همکاری گستردهای را با پرویز مشکاتیان آغاز کرد
که حاصل آن آلبومهایی چون ماهور، بیداد همایون، آستان جانان، نوا
و دستان بود. در این سالها به همراه گروه عارف کنسرتهایی را در
خارج از ایران اجرا کرد.
پس از سال ۱۳۶۸ به همراه داریوش پیرنیاکان و جمشید عندلیبی به
اجرای کنسرت در آمریکا و اروپا پرداخت. این گروه در سال بعد،
کنسرتهایی را برای جمعآوری کمک مردم دنیا به زلزلهزدگان رودبار
انجام داد. آلبومهای دل مجنون، سرو چمان، یاد ایام و آسمان عشق با
همکاری گروه آوا و نیز دلشدگان با آهنگسازی حسین علیزاده در این
سالها منتشر شدند. در سال ۱۳۷۴، شجریان کنسرتهایی در شهرهای
اصفهان، شیراز، ساری، کرمان و سنندج برگزار کرد و در همین سال،
آلبوم چشمه نوش را با محمدرضا لطفی و مدتی بعد، در خیال را با
همکاری مجید درخشانی منتشر کرد. وی در سال ۱۳۷۷، آلبوم شب، سکوت،
کویر را با آهنگسازی کیهان کلهر منتشر کرد که کیهان کلهر را به
عنوان یک نوازندهٔ سرشناس کمانچه مطرح کرد.
شجریان در سال ۱۳۷۸ جایزه پیکاسو را از طرف سازمان یونسکو دریافت
کرد. از سال ۱۳۷۹ با حسین علیزاده، کیهان کلهر و پسرش همایون به
اجرای کنسرت پرداخت که حاصل آن، آلبومهای زمستان است، بی تو به سر
نمیشود، فریاد، ساز خاموش و سرود مهر بود. در سال ۱۳۸۲، به همراه
همین گروه برای کمک به زلزلهزدگان بم کنسرتی در تهران با نام
همنوا با بم اجرا کرد.
از سال ۱۳۸۶، شجریان به همکاری با گروه آوا پرداخت و کنسرتهایی در
تهران، اصفهان، اروپا، آمریکا و کانادا اجرا کرد. در همین سال و در
مراسم درگذشت مادرش، پس از ۳۰ سال، دعای ربنا را دوباره خواند.
شجریان اکنون به همراه پسرش همایون شجریان به ترویج و اشاعه موسیقی
اصیل و سنتی ایرانی میپردازد. پس از برگزاری کنسرت شجریان در
ونکوور کانادا، گلوب اند میل، شجریان را افسانهٔ موسیقی شرق معرفی
کرد.
کنسرتها
شجریان کنسرتهای زیادی برگزار کردهاست، که کنسرت راستپنجگاه به
همراه محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگفر از مهمترین آنها به شمار
میرود. از کارهای دیگرش، همکاری با گروه عارف و شیدا و همچنین
چاووش بود که آثاری به یادماندنی موسیقی ایران را شامل میشوند.
کنسرت هم نوا با بم نیز از جمله کنسرتهای به یاد ماندنی استاد
شجریان میباشد که در آن کنسرت، سبک جدیدی از آواز مرغ سحر را با
همخوانی فرزند برومندش اجرا نمود. پس از آن با اجرای کنسرتهای
بسیار به همراه استادان دیگر به شناساندن موسیقی ایران در جهان
کارهای بسیاری انجام داد که هنوز هم ادامه دارد. به همراه پرویز
مشکاتیان، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، محمد موسوی، داریوش
پیرنیاکان، حسن کسایی و دیگر استادان، کارهای بسیاری ضبط کردهاست.
وی در بهار ۱۳۸۶ به همراه مجید درخشانی، سعید فرجپوری، محمد
فیروزی و فرزندش همایون شجریان، کنسرتهایی در چند کشور اروپایی
انجام داد. این کنسرت، در تابستان و پاییز ۱۳۸۶ در تهران و اصفهان
نیز اجرا شد.
استادان آواز
اسماعیل مهرتاش، رضا قلی میرزا ظلی، تاج اصفهانی، احمد عبادی،
عبدالله دوامی، اقبالالسلطان آذر، قمرالملوک وزیری، نورعلی برومند
و محمود کریمی از جمله استادانی بودند که محمدرضا شجریان ردیفها،
گوشهها، و دورههای آوازی موسیقی ایرانی را نزد آنها تمرین کرد.
وی همچنین نوازندگی سنتور را نزد جلال اخباری و استاد فرامرز پایور
آموخت.
خود عبدالله خان دوامی شاگرد افرادی چون میرزا عبدالله و درویش خان
از بزرگان موسیقی و آواز ایرانی بودهاست.
همکاری با رادیو و تلویزیون
برای اولین بار در سن ۱۲ سالگی به تلاوت قرآن در رادیو محلی پرداخت
و در سال ۱۳۳۷، ۱۸ ساله بود که مشغول به همکاری با رادیو خراسان
شد. سال ۱۳۴۶ به تهران آمد و در اواخر دهه ۴۰ و تا سال ۵۶ با
«رادیو ایران» همکاری کرد. به دلیل مخالفت خانواده با نام مستعار
«سیاوش بیدگانی» در برنامه «برگ سبز» و «گلهای تازه» اجراهای
بسیاری توسط کنسرت رادیو به همراه محمدرضا لطفی، جلیل شهناز، حسن
ناهید، ناصر فرهنگفر و دیگر نوازندگان آن دوره اجرا کرد. در
سالهای آخر حکومت محمدرضا شاه پهلوی، شاه ایران، همکاری خود را به
گفته خود به دلیل «پخش آهنگهای مبتذل» با رادیو و تلویزیون قطع
کرد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و متعاقب آن انقلاب فرهنگی سال ۱۳۵۹
و قطع برنامههای موسیقی، همکاری او نیز با رادیو قطع شد.
در سالهای اخیر و پس از اصلاحات، رادیو فرهنگ، در برنامه نیستان
برخی از کارهای قدیمی و جدید او را پخش میکند، همچنین شبکه چهار
جمهوری اسلامی در برنامهای تحت عنوان آوای ایرانی، با استفاده از
«گنجینه گلهای تازه رادیو ایران» آواز شجریان را همراه با تصاویری
از خوشنویسی، نگارگری و دیگر هنرهای ایرانی پخش میکند.
جوایز
در سال ۱۳۷۸ موفق به دریافت جایزه پیکاسو و دیپلم افتخار از طرف
سازمان یونسکو در پاریس شد. این جایزه هر پنج سال به هنرمندی که
برای شناساندن فرهنگ و هنر کشورش میکوشد اهدا میشود. پیش از وی،
این جایزه را نصرت فاتحعلیخان خواننده قوالی از پاکستان دریافت
کرده بود.
محتوای کاری
بیشتر آوازها و تصنیفهای اجرا شده گزیدهای بوده از اشعار شاعران
بزرگ ایران چون سعدی، حافظ، مولوی، باباطاهر، خیام، عطار و برخی
تصنیفهای قدیمی با مضامین عاشقانه، و اجتماعی. وی همچنین، در برخی
کنسرتها و کارهای جدیدتر خود از «شعر نو» شاعرانی چون فریدون
مشیری، نیما یوشیج، سهراب سپهری، شفیعی کدکنی، مهدی اخوانثالث و
هوشنگ ابتهاج استفاده کردهاست. از جمله کارهای مشترک او گزیدهای
است از رباعیات خیام با صدای شجریان و رباعیخوانی احمد شاملو.
خوشنویسی
محمدرضا شجریان علاوه بر استعدادش در آوازخوانی، علاقه زیادی به
خوشنویسی ایرانی دارد و از او به عنوان یکی از خوشنویسان معاصر یاد
میشود. او از سال ۱۳۴۴ به فراگیری نستعلیق نزد استادان ابراهیم
بوذری، و حسین میرخانی پرداخت. او در حال حاضر دارای درجه ممتاز در
خط نستعلیق میباشد و سبک ویژه خود را در خوشنویسی دنبال میکند.
آثار
· فروردین ۱۳۸۸ - آه باران
· ۱۳۸۶ - غوغای عشق بازان (در دستگاه شور و آواز افشاری)
· اجرا ۱۳۸۴ / انتشار ۱۳۸۶ - سرود مهر در آواز بیات ترک و افشاری
· اجرا ۱۳۸۴ / انتشار ۱۳۸۶ - ساز خاموش در آواز دشتی
· اردیبهشت ۱۳۸۴ - جام تهی (که در این سال به صورت رسمی بیرون آمد
ولی ضبط آن به دهه پنجاه برمیگردد)
· ۱۳۸۳ - فریاد
· ۱۳۸۱ - بی تو به سر نمیشود
· ۱۳۷۹ - زمستان است
· ۱۳۷۸ - بوی باران
· ۱۳۷۸ - آرام جان
· ۱۳۷۸ - آهنگ وفا
· ۱۳۷۸ - تلاوت قرآن ۱ و ۲
· ۱۳۷۷ - شب، سکوت، کویر
· اجرا ۱۳۵۶ / انتشار ۱۳۷۷ - چهره به چهره
· اجرا ۱۳۵۴ / انتشار ۱۳۷۷ - راست پنجگاه
· ۱۳۷۶ - معمای هستی
· ۱۳۷۶ - شب وصل
· ۱۳۷۶ - رسوای دل
· ۱۳۷۵ - در خیال
· ۱۳۷۵ - پیغام اهل دل
· اجرا ۱۳۶۳ / انتشار ۱۳۷۴ - همایون مثنوی
· ۱۳۷۴ - گنبد مینا
· ۱۳۷۴ - جان عشاق
· اجرا تابستان ۱۳۷۱ / انتشار ۱۳۷۴ - یاد ایام
· اجرا ۱۳۷۳ - قاصدک (اجازهٔ انتشار نیافت)
· ۱۳۷۲ - چشمهٔ نوش
· ۱۳۷۱ - دلشدگان
· ۱۳۷۱ - آسمان عشق
· ۱۳۷۰ - سرو چمان
· ۱۳۷۰ - خلوتگزیده
· ۱۳۷۰ - دل مجنون
· ۱۳۷۰ - پیام نسیم
· اجرا ۱۳۵۹ / انتشار ۱۳۶۷ - ساز قصهگو
· ۱۳۶۷ -دستان
· ۱۳۶۷ - دود عود
· ۱۳۶۵ - نوا، مرکب خوانی
· ۱۳۶۵ - سر عشق
· ۱۳۶۵ - ماهور
· ۱۳۶۴ - آستان جانان
· ۱۳۶۴ - بیداد
· ۱۳۵۹ - عشق داند در آواز ابوعطا
· ۱۳۵۸ - پیغام اهل راز (راز دل و انتظار دل)
· ۱۳۵۸ - سپیده در دستگاه ماهور
· ۱۳۵۷ - گلبانگ ۲ (دولت عشق)
· ۱۳۵۷ - گلبانگ ۱
· ۱۳۵۶ - به یاد عارف در آواز بیات ترک
· ۱۳۵۵ - جان جان در دستگاه سهگاه
· برنامه گلهای ۲۳، ۲۵، ۴۱، ۷۱، ۷۷، ۱۰۷، ۱۲۱، ۱۳۳، ۱۴۱، ۱۴۷، ۱۵۸،
۱۶۰
· رباعیات خیام
· قرآن در دستگاه فارسی که پس از فوت پدرشان با نام به یاد پدر ۱ و
۲ به بازار آمد
کنسرتها
· مهر ۱۳۸۷ - کنسرت تهران در تالار بزرگ کشور
· خرداد و تیر ۱۳۸۷ - کنسرت تهران [۱۰]، برای کمک به ساخت آرامگاه
شمس تبریزی در خوی
· کنسرت آمریکا و کانادا، خرداد ۱۳۸۷[۱۱]
· ۱۳۸۶ - کنسرت اصفهان
· ۱۳۸۶ - کنسرت تهران
· ۱۳۸۵ - کنسرت فرانسه
· ۱۳۸۴ - کنسرت لندن، (کوئین الیزابت هال)
· آذر ۱۳۸۴ - تهران، (تالار بزرگ کشور)
· دی ۱۳۸۲ - همنوا با بم، تهران (تالار وزارت کشور) برای کمک به
زلزلهزدگان بم
· ۱۳۸۱ - مرکبخوانی، اروپا و کانادا
· ۱۳۸۱ - راست پنجگاه، اروپا و کانادا
· ۱۳۷۹ - نوا، اروپا، آمریکا و کانادا
· ۱۳۷۹ - داد و بیداد، اروپا، آمریکا و کانادا
· زمستان ۱۳۷۹ - اروپا، آمریکا و کانادا
· تابستان ۱۳۷۸ - کنسرت ارکستر موسیقی ملی ایران، چهل ستون اصفهان،
· ۱۳۶۷ کنسرت شور (تالار وحدت)
شاگردان
شهرام ناظری
همایون شجریان
پریسا
حسام الدین سراج
ایرج بسطامی
حمیدرضا نوربخش
محسن کرامتی
سالار عقیلی
علیرضا افتخاری
افسانه رثایی
علیرضا قربانی
سینا سرلک
علی جهاندار
قاسم رفعتی
مظفر شفیعی
بهار موحد بشیری
علي رستميان
-------------------------------------------------------------------------------
و باز هم از استاد بشنوید :
تولدم روز اول مهر ماه سال یکهزارو سیصد و نوزده خورشیدی در مشهد
است، در خانواده ای که پدر بزرگم (علی اکبر) صدای بسیار رسایی
داشته و به زیبایی آواز می خوانده است. او از مالکین بزرگ مشهد بود
و از خواندن در جمع پرهیز داشته ، گاه برای دوستان سرشناسی که به
دیدارش می آمده اند می خوانده است. پدرم مهدی از صدای پر طنین و
رسا برخوردار بود و در جوانی آواز خواندن را شروع می کند ولی خیلی
زود در محیط بسته و سنتی به قرائت قرآن رو آورده و تا آخر عمر بر
همان عقیده باقی ماند و آواز را رها کرد و در قرائت قرآن جایگاه
خاصی در مشهد پیدا نمود و شاگردان زیادی برای تلاوت قرآن قرآن
تربیت کردکه از جمله خود اینجانب است.
تمام وقت من از شش سالگی به خواندن قرآن با صدای خوش می گذشت . در
دوازده سالگی شهره ی خاص و عام بودم و در مجامع بزرگ مذهبی و یا
سیاسی آن موقع تلاوت اول برنامه با من بود. به علت توانایی در
تلاوت قرآن با صدای خوش، چشم و چراغ همه اعضاء و دانش آموزان مدرسه
و مردم بودم. در سال چهارم دبیرستان بر خلاف خواسته ام به دانشسرای
مقدماتی رفتم و راه معلمی پیش گرفتم و از بیست سالگی به معلمی در
دهات خراسان پرداختم. یک سال بعد ازدواج کردم با دختری که او هم
معلم دبستان بود. همسرم خیلی با من همراه بود و با کمک او بر
مشکلات مالی یک زندگی بسیار محقر پیروز شدیم.
از نوجوانی برای فراگیری گوشه های آوازی به هر دری می زدم و از هر
کسی که شمه ای اطلاع داشت سئوال می کردم. به ندرت دسترسی به رادیو
پیدا می کردم تا موسیقی دلخواهم را بشنوم آن هم زمانش کوتاه بود و
حاصلی نداشت ، تا اینکه در محیط شبانه روزی دانشسرا میسر شد
"برنامه گلها" و برنامه "ساز تنها" را بشنوم و تمریناتم را شروع
کنم . کمی بعد دبیر موسیقی مان آقای جوان نیز راهنمایی و کمک
کردند. بیشترین تمرینات سازنده در دوران معلمی در خارج شهر بود که
فراغتی داشتم و اغلب به کوه و صحرا می دم و تکنیک و متد را با
سلیقه ی خودم تجربه و تمرین می کردم و صداهای گوناگون و تحریرها و
چهچه ها را دستور کار خود قرار داده بودم.دوستم همکلاسیم (ابولحسن
کریمی) از ابتدای کار معلمی سنتوری با خود آورده بود که بنوازد ،
ترغیب شده مضراب دستم بگیرم و ببینم می شود زد ، بعد دیدم عجب کار
مشکلی است تا دمدمه های صبح نشستم و ان قدر تمرین کردم تا توانستم
آهنگی را دست و پا شکسته اجرا کنم و از آن به بعد سنتور شد یار غار
من.
چندی بعد صدای سنتور جلال اخباری را از رادیو مشهد شنیدم و خوشم
امد ، پیدایش کردم و با هم دوست شدیم . سازی می زد و من هم می
خواندم و تمرینات آواز با ساز و فراگیری نت و نواختن صحیح سنتور را
با ایشان شروع کردم.
همان ابتدای کار هم صدای سنتور مشقی ام بسیار بد بود به فکر افتادم
که سنتوری بسازم. کمی نجاری می دانستم با زیر رو رو کردن تمامی
کاروانسراها و چوب فروشی ها و با دادن یک انعام 5 توانی الوار پهن
از چوب توت بیست ساله را پیدا کردمآن را مطابق اندازه ها بریدم .
در ان زمان کسی در مشهد گوشی سنتور نمی فروخت ، مجبور شدم صد عدد
میخ نمره شش بخرم و آن ها را با سوهان دستی کوچک کنم. این سنتور که
دوازده خرکه بود ساخته شد و من با یک دلبستگی عجیب به این ساز ،
تمرینات سنتورم را بیشتر کردم. با اینکه برای اولین بار بود چنین
کاری کرده بودم و در مورد پل گذاری سنتور تجربه و اطلاعی نداشتم
ولی سنتور صدای دلنشینی داشت. غیر از آن سنتور سنتورهای دیگری
ساخته یا در حال ساخت داشتم که کا پل گذاری را برای موزون تر کردن
صداها تا به حال ادامه داده ام و خوشبختانه به نتایج قابل توجهی هم
رسیده ام . در نظر دارم در آینده کتاب یا جزوه ای درباره ی تجارب
کار پل گذاری های گوناگون که روی سنتورها کرده ام همراه با نتایج
آن ها منتشر کنم تا در این زمینه کار مفیدی انجام داده باشم
در سالهای بعد از چهل با هنرمندان رادیو خراسان آشنا شده بودم ولی
حاضر به ضبط برنامه موسیقی نبودم . در رادیو خراسان گاه اشعار
عرفانی و مذهبی و گاهی تلاوت قرآن داشتم.
سال 1345 خورشیدی به اصرار دوستم ابوالحسن کریمی برای شرکت در
امتحان شورای موسیقی به اتفاق او به تهران رفتم. راهی برای نام
نویسی و شرکت در امتحان پیدا کردیم. در اتاق شورا میز کنفرانس
بزرگی بود و حدود 12 تا 13 نفر اعضا شورا نشسته بود ، آقای مشیر
همایون شهردار رییس شورا و آقایان حسنعلی ملاح ، علی تجویدی و
مختاری و دیگران بودند. گفتند بیات ترک بخوان ! من هم از مایه بلند
دو سه بیتی خواندم و در مایه ی بم فرود امدم . ضربی با یک شعر هم
به درخواست آقای ملاح خواندم.بعد اقای تجویدی پرسیدند تصنیف هم می
خوانی ؟ چون تصنیف خواندن را دوست نداشتم و دون شان آواز خوان می
دانستم ، بسیار جدی گفتم ابدا.
جوابی که بعد از یکماه از نتیجه امتحان به ما دادند این بود که
فعلا رادیو بودجه ندارد که خواننده استخدام کند و فعلا رادیو نیاز
به خواننده ندارد.
سال بعد به وسیله آقای دکتر شریف نژاد (که معاون رادیو خراسان بود
و بسیار به من لطف داشت) قرار گذاشتیم در تابستان که ایشان در
تهران هستند من هم به تهران بروم . باایشان شبی به منزل آقای حسین
محبی (که اپراتور با سابقه رادیو و برنامه ی گل ها بود) رفتیم و او
که دوستی نزدیکی با دکتر داشت فردای آنروز مرا همراه با یک نوار که
در " سه گاه " خوانده بودم به اقای داود پیرنیا (مسئول و تهیه
کننده ان زمان برنامه گلها ) معرفی کرد که همان معرفی راهگشای من
به رادیو ایران و و برنامه ی گلها که منظور اصلی ام بود گردید.
با سپاس از دلسوزی های ابولحسن کریمی و محبت های دکتر شریف نژاد و
یادی خوش از زنده یاد حسین محبی .
1319
تولد اول مهر ماه در مشهد
1324
اغاز خوانندگی های کودکانه در خلوت
1326
ورود به سال اول پانزدهم بهمن در مشهد.
1327
اموختن تلاوت قران در نزد پدر
1328
شرکت در مجمع تلاوت قران در نه سالگی.
1329
اغاز تلاوتهای قران در میتینگها و اجتماعات سیاسی ان سالها .
گذراندن سال چهارم مدرسه در دبستان فرخی.
1331
تلاوت قران برای اولین بار در رادیو خراسان به دعوت رییس رادیو.
1332
قبولی در امتحانات شم ابتدایی با عنوان شاگرد ممتاز در بین دانش
اموزان مشهد.اغاز تحصیل در دبیرستان شاه رضا.
1334
شرکت در مسابقات فوتبال دبیرستانهای مشهد.
1336
ورود به دانشسرای مقدماتی در مشهد.اشنایی با اقای جوان اولین معلم
موسیقی شجریان ( معلم سرود و موسیقی دردوران تحصیل در دانشسرای
مقدماتی در مشهد).
1338
اغاز همکاری با رادیو خراسان و اجرای اوازهای بدون ساز و قراعت
قران برای رادیو به طور افتخاری.
1339
دریافت دیپلم دانشسرای مقدماتی و استخدامدر اموزش و پرورش و انتقال
به بخش رادکان و تدریس در دبستان خواجه نظام الملک و اشنایی با
سنتور.
1340
اشنایی با نت و فراگیری سنتور نزد اقای جلال اخباری و شروع سنتور
سازی و تحقیق برای بهتر کردن صدای سنتور . جشن عقد کنان در 21 مهر
ماه با دوشیزه فرخنده گل افشان در شهر قوچان.
1341
جشن عروسی در مشهد (در 20 مرداد ماه) و اغاز یک زندگی خانوادگی سی
ساله با ایشان که حاصل ان سه دختر و یک پسر است.
1342
انتقال از بخش رادکان به روستای شاه اباد مشهد به عنوان مدیر
دبستان شاه اباد. تولد راحله فرزند اول در 2 مهر ماه در مشهد.
ساختن اولین سنتور خود با چوب توت.
1344
تولد دختر دوم افسانه در 28 اردیبهشت ماه در مشهد.(افسانه بعدها با
پرویز مشکاتیان ازدواج میکند).انتقال از شاه اباد به شهر مشهد و
تدریس در کلاس ششم دبستان پهلوی از مهر ماه.شرکت در مسابقات
والیبال معلما مشهد.
1345
انتقال از دبستان پهلوی به دبستان عبداللهیان مشهد و نظامت و
معاونت دبتان مذکور.
1346
تدریس در دبستان های مشهد و انتقال در 25 اذر از مشهد به
تهران.تدریس در دبیرستان صفوی . اغاز فعالیت با برنامه های رادیو
ایران. اشنایی با استاد احمد عبادی. راه یابی به کلاس درس اواز
استاد اسماعیل مهرتاش و انجمن خوشنویسان نزد استاد بوذری.اشنایی با
رضا ورزنده (استاد سنتور) در تابستان همین سال. اجرا و ضبط اولین
برنامه ی در رادیو ایران که با عنوان «برگ سبز شماره ی 216 » در شب
جمعه 15 اذر ماه پخش شد.کار در رادیو با نام مستعار «سیاوش
بیدکانی» تا سال 1350 خورشیدی و بعد در رادیو و تلویزیون با نام
خودش. اشنایی با اسماعیل مهرتاش در کلاس اواز ایشان.
1347
انتقال از اموزش و پرورش به وزارت منابع طبیعی . راه یابی به کلاس
خط استاد حسن میرخانی.
1348
تولد دختر سوم مژگان در 27 هردیبهشت ماه در تهران. تاسیس و شروع
رادیو اف-ام به طریقه ی استریو فونیک و اجرای برنامه ی «سه گاه» به
همراهی سه تار عبادی و تار مجد برای اولین بار به طریقه ی استریو .
شرکت در جشن هنر شیرازبرای اولین بار. قبولی در امتحان خط (مرحله ی
عالی) . راه یابی به کلاس خط استاد حسین میرخانی.
1349
اغاز همکاری با برنامه های تلویزیون ملی ایران در برنامه ی «هفت
شهر عشق» غیره. قبولی در امتحان خط (مرحله ی ممتازی) انجمن
خوشنویسان وزارت فرهنگ و هر . سفر به برغان با استاد حسین میر خانی
(خطاط) ابراهیم بوذری (استاد خط شجریان) خسرو زعیمی ( مدیر عامل
انجمن خوشنویسان)فرامرز پیل ارام(نقاش و استاد نقاشیخط شجریان).
1350
اشنای با استاد فرامرز پایور و مشق سنتور نزد ایشان و اموزش ردیف
اوازی صبا نزد فرامرز پایور . اشنایی ئ همکاری با هوشنگ ابتهاج«ه .
الف . سایه)در برنامه های (گل های تازه»رادیو.
1351
شروع تهیه ی برنامه های گلهای تازه توسط هوشنگ ابتهاج در رادیو و
همکاری با او. اغاز فراگیری ردیف های اوازی و تصانیف قدیمی نزد
استاد عبدالله دوامی.برگذاری کنسرتی در شمال ایران با منصور صهرمی
و هنرمندان دیگر.دیدار و اشنایی با اقای دوامی به وسیله ی فرامرز
پایور.
1352
اشنایی با استاد نور علی برومند و فراگیری شیوه ی اوازی سید حسن
طاهر زاده نزد ایشان در مرکز خط ئ اشاعه ی موسیقی و اشنایی با هنر
جویان مرکز: محمد رضا لطفیو ناصر فرهنگفرو حسین علیزاده و جلال
ذوالفنون و گنجه ای و مقدسی و حدادی و دیگران.
1353
سفر برای کنسرت های هندو پاکستان و افغانستان با استاد احمد عبادی
. سفر به چین و ژاپنن با احمد احرار و کریم فکور و حسین ملکو پرویز
قاضی سعید به عنوان میهمانان ویژه برای گشایش پروازهایی به این دو
کشور.
1354
تولد همایون در 30 اردیبهشت ماه در تهران . ماموریت رادیو و
تلویزیون برای کنسرتهای فروردین در ایالات مختلف امریکا.انتقال از
وزارت منابع طبیعی (به عنوان مهمور خدمت)به رادیو.قطع رابطه با
مرکز اشاعه ی موسیقی و ادامه ی درس اواز در منزل استاد نورعلی
برومند.
1355
شرکت در جشنواره ی توس (نیشابور)با فرامرز پایور , سایه, حسن
ناهید, رحمت الله بدیعی, محمد اسماعیلی, عبدالوهاب شهیدی و هوشنگ
ظریف.حضور در برنامه ی جشن هنر شیراز ( در حافظیه) با محمد رضا
لطفی و فرهنگفر و اجرای برنامه ی «راست پنجگاه».کناره گیری رسمی و
قطع رابطه ی کامل از رادیو در اسفند ماه.اجرای اواز در صفحات ردیف
نوازی کانون پرورس فکری کودکان و نوجوانان . بهره گیری از محضر
اقای برومند (در منزل خود استاد) شیوه ی اواز مرحوم طاهر زاده
(اخرین جلسه روز چهار شنبه 29 دی ماه).فوت رضا ورزنده(29 دی ماه) و
نور علی برومند (30 دی ماه) . اغاز ضبط تصانیف قدیمی با صدای
عبدالله دوامی.
1356
اجرای برنامه ی «نوا» به همراهی محمد رضا لطفی و گروه شیدا در جشن
هنر شیراز.اجرای موسیقی «چهره به چهره» و «گلبانگ» . کناره گیری از
رایو به خاطر جو نامساعد. تاسیس شرکت دل اواز برای انتشار برنامه
های خود.
1357
احراز مقام اول تلاوت قران سراسر کشور در مرداد ماه. اجرای بخشی از
«تلاوت قران» .انتشار البوم «گلبانگ»( دو نوار). همکاری در تاسیس
کانون «چاوش» با هوشنگ ابتهاج و محمد رضا لطفیبرای ادامه ی فعالیت
های موسیقی در خارج از رادیو تلویزیون(شجریان در انجا تدریس
میکرد).
1358
اشنایی با فیلسوف یگانه استاد غلامرضا دادبه( جانسوز) در منزل
استاد خط مرتضی عبدالرسولی ئ اغاز فراگیریی و شناخت بایگانی های
فرهنگ و نوا ,... فرهنگ پهلوانی و جوانمردان , فرهنگ مادرنوایی
.اجرای موسیقی «خلوت گزیده» .« پیغام اهل راز» ( شامل دو نوار :
راز دل و انتظار دل).اخرین کنسرت ها با گروه پایوردر مهر ماه در
تالار رودکی . کنسرت ماهور با محمد رضا لطفی و گروه شیدا در تالار
رودکی و دانشکاه ملی در ابان ماه.
1359
فوت استاد دوامی . اجرای موسیقی «عشق داند» ( در ابو عطا) اجرای
موسیقی «ساز قصه گو» ( اواز سه گاه در انتشار مجدد, البوم پیغام
اهل راز). انتشار نوار موسیقی «پیغام اهل راز » (شامل دو نوار :
راز دل انتظار دل).
1361
اولین کنسرت در سفارت ایتالیا به همراهی پرویز مشکاتیان و ناصر
فرهنگفر (آستان جانان) پس از سه سال کناره گیری از فعالیت های
کنسرتی - اجرای موسیقی نوا (مرکب خوانی) و سر عشق ( ماهور) و بیداد
1362
اجرای موسیقی «همایون مثنوی» با منصور صارمی. اجرای موسیقی «چهار
گاه» (با فرهنگ شریف) و دیگر اواز ها در برنامه های خصوصی.
1364
اجرای موسیقی «گنبد مینا »و «جان عشاق». انتشار نوار موسیقی
«بیداد».
1365
انتشار نوارهای موسیقی (نوا» ( مرکب خوانی ),«سر عشق» (ماهور) و
«استان جانان». ضبط ده اواز به همراهی ویولن حبیب الله بدیعی در
مونیخ در منزل دکتر علی خادمی.
1366
اغاز کنسرت ها در اروپا پس از انقلاب و شروع همکاری با گروه عارف .
اجرای موسیقی «دود عود» ,«دستان»و...
1367
برگذازی سه شب کنسرت برای بزرگداشت حافظ در تالار رودکی(
وحدت).انتشار نوار «دستان».
1368
اجرای «ماهور» و «ابو عطا» در کنسرت های بهاره در اروپا با
پیرنیاکان, جمشید عندلیبی, و اعیان. اجرای «نوا» و «افشاری» در
کنسرت های پاییزه اروپا به همراهی مشکاتیان و گروه عارف و دو شب
کنسرت در اسفند ماه به دعوت شهردار بارسلون در این شهر به همکاری
نی حسین عمومی , تار طلایی و تنبک شمیرانی.
1369
سفر به تاجیکستان به دعوت خصوصی وزیر فرهنگ و هنر تاجیکستان پرده
برداری از پیکره ی باربد و دو شب کنسرت در کاخ باربد به همراه
کمانچه ی محمود تبریزی زاده , سه تار رضا قاسمی , و تنبک مجید خلج.
کنسرتهایی در امریکا به همراهی پیرنیاکان عندلیبی و اعیان. اجرای
مو سیقی «سرو چمان» , « پیام نسیم» , و «دل مجنون» ( هر سه در
امریکا). کنسرت شجریان برای زلزله زدگان رودبار در لس انجلس.
سخنرانی در پنج دانشگاه معتبر امریکا برای دانشجویان و محققین.
1370
برگذاری پنج شب کنسرت در پارک ارم و هشت شب کنسرتهای افتخاری برای
مردم جنوب شهر تهراندر فرهنگسرای بهمن ( کشتارگاه سابق تهران) در
اسفند ماه.برگذاری کنسرت شکوهمندی به مدت پنج شب در محوطه ی چهل
ستون اصفهان.کنسرتهای اروپا با جهاندار و گروه اوا . جدایی از همسر
اول خانم فرخنده گل افشان. اجرای موسیقی «دل شدگان» و «اسمان عشق».
انتشار نوارهای موسیقی «سرو چمان» , «پیام نسیم»,« دل مجنون» و «
خلوت گزیده».
1371
ازدواج با همسر دوم خانم کتایون خوانساری. کنسرتهای مرحله ی دوم در
امریکا با داریوش پیر نیاکان ,جمشید عندلیبی و همایون شجریان (
اگوست تا نوامبر) .برنامه ای با هابیل علی اف و همایون شجریان در
سالن تالار رودکی(وحدت) ,تهران. اجرای موسیقی «یادایام» . انتشار
نوارهای «دل شدگان » و «اسمان عشق».
1372
انتشار گزارشی همراه با گفتگویی با شجریان تحت عنوان « محمد رضا
شجریان استاد اواز ایران کجاست؟» در نشریه ی نوید فضیلت,شماره ی 16
,سال 2, مهر ماه ,تهران. اجرای« سه گاه » و « راست پنجگاه» در
کنسرتهای اروپایی به همراهی محمد رضا لطفی و مجید خلج در تابستان.
1373
اجرا برنامه ی «قاصدک» در کنسرتهای دور اروپا با پرویز مشکاتیان و
همایون شجریان.
1374
کنسرتهای اصفهان,شیراز,ساری, کرمان, و سنندج با گروه اوا.برگذاری
کنسرتی در اروپا با محمد رضا لطفی در ابات ماه.اجرای موسیقی «چشمه
ی نوش» در ( فرانسه).انتشار نوارهای موسیقی «همایون مثنوی» ,« گنبد
مینا »,« جان عشاق», چشمه ی نوش»و « یاد ایام». اجرای موسیقی «در
خیال».
1375
درگذشت پدر در 18 اذر ماه در سن 85 سالگی.اجرای موسیقی «رسوای دل»
در دبی.انتشار موسیقی« در خیال» . انتشار نوار موسیقی «ساز قصه گو»
( اواز سه گاه در انتشار مجدد, البوم پیغام اهل راز).
1376
تولد پسر دوم رایان (از ازدواج دوم) در ونکوور کانادا.اجرای برنامه
های«سه گاه» و «ماهور» در کنسرتهای دور اروپا با همکاری داریوش
طلایی, سعید فرجپوری و اهمایون شجریان در پاییز .اجرای موسیقی« شب
,سکوت , کویر» .اجرا و انتشار موسیقی «معمای هستی» در کلن, المان.
اجرا و انتشار موسیقی «شب وصل». انتشار نوار موسیقی «رسوای دل».
انتشار نوار موسیقی ابوعطا«عشق داند».
1377
اجرای کنسزتهای تهران,اصفهان, و دور اروپا با گروه اوا. برگذاری
کنسرت درامریکا در شهریور ماه.اجرای « ارام جان » .انتشار نوار
«پیام نسیم). انتشار نوار موسیقی «شب ,سکوت, کویز». انتشار نوار
موسیقی«چهره به چهره».انتشار نوار موسیقی«راست پنجگاه».
1378
اجرای «ماهور» و«افشاری» در پنج کنسرت به نفع دانش اموزان در شهر
هشتگرد.بریافت جایزه ی پیکاسو ئ دیپلم افتخار یونسکو تز دبیر کل
یونسکو «اقای مایور» در پاریس, شهریور ماه. انتشار نوار «ارام جان»
. اجرای «اهنگ وفا» .انتشار نوار «تلاوت قران» (1) و (2).
1379
انتشار کتاب«راز مانا» ( زندگی,دیدگاه و اثار استاد اواز ایران,
محمد رضا شجریان)کار محمد جواد غلامرضا کاشی ,محسن گودرزی, و علی
اصغر رمضانپور, نشر کتاب فردا, چاپ اول تهران.اجرای برنامه ی «نوا
»و «داد و بیداد» (زمستان) در کنسرتهای دور اروپا و امریکا و
کانادا به همراهی حسین علیزاده,کیهان کلهر و همایون شجریان. عمل
جراحی کلیه و دهانه های معده در واشنگتن در 20 اسفند ماه.
1380
عمل جراحی برای چسبندگی روده در تهران در ابان ماه.
1381
اجرای برنامه ی « راست پنجگاه »و« مرکب خوانی» در کنسرتهای دور
اروپا و کانادا با حضور حسین علیزاده, کیهان کلهر و همایون شجریان.
انتشار نشریه ی « دفتر هنر « شماره ی 15, ویژه ی محمد رضا شجریان
,در اسفند ماه ,در کالیفرنیا.
منبع:دل آواز-مشاهیر ایرانی
بازگشت